60 Vjet AQSH (Arkivi Qendror Shtetëror) 

Fillimet e veprimtarisë arkivore në Shqipëri datojnë që nga lashtësia. Në bibliotekat që ekzistonin në shtetet ilire, në principatat feudale shqiptare, në shtetin e Skënderbeut, në shoqëritë patriotike e kulturore, në institucionet fetare, në firmat tregtare, etj., krahas librave ruheshin edhe dokumente.

Që në aktin e parë themeltar të Qeverisë së Përkohshme të Vlorës, Kanuni i Përkohshëm i saj, u sanksionua veprimtaria e njësive të posaçme strukturore të institucioneve për punën me dokumentet.

Filluan përpjekjet për krijimin e një arkivi qendror. Akti më i rëndësishëm drejt krijimit të tij ishte projekt-ligji i vitit 1932 "Për krijimin e Arkivës së Përgjithshme të Shtetit dhe të Kronikës së Përgjithshme".

Me gjithë përpjekjet në vazhdim deri në përfundim të Luftës së Dytë Botërore nuk u bë i mundur krijimi i një Arkivi Qendror. Ai u krijua në vitin 1949, pranë Institutit të Studimeve. Krijimi i tij shënon momentin më të rëndësishëm në historinë e arkivave shqiptare. Për herë të parë filloi funksionimi i një institucioni të mirëfilltë arkivor me shtrirje gjithështetërore.

Arkivi Qendror Shtetëror është sot arkivi më i rëndësishëm i rrjetit arkivor të vendit. Pranë tij ruhen rreth 15000 metra linearë dokumente që nga lashtësia deri në ditët tona. Karakteristikë e tyre është shumëllojshmëria e suporteve në të cilët janë shkruar dokumentet. Shumica e dokumeteve që ruhen në AQSH janë dokumente në letër, por edhe në pergamenë, në disqe, në shirita zanorë, fotografi etj.

Përmbajtja e dokumenteve është shumë e pasur dhe gjithëdegësore. Karakteristikë tjetër e dokumenteve që ruhen në AQSH është përdorimi i shumë gjuhëve. Përveç gjuhës shqipe me alfabet latin, grek apo dhe arab e të kombinuar, janë të shumtë dokumentet e shkruar në gjuhën latine e arabe, greke të re e të vjetër, turke të re e të vjetër, angleze, gjermane, frënge, serbo-kroate, ruse, e sidomos italiane. Dokumentet përmbajnë të dhëna edhe për ngjarje dhe personalitete të politikës e të kulturës botërore.

Dokumentet që ruhen në AQSH i janë nënshtruar klasifikimit shkencor. Sot, çdonjëri mund të shfrytëzojë mjetet e shumta të informimit dhe të kërkimit arkivor. AQSH ka qenë dhe është në gjendje t'u përgjigjet të gjithë kërkesave studimore dhe vetjake. Vetëm në vitin 2008, AQSH e kanë frekuentuar 889 persona. Po gjatë këtij viti janë plotësuar rreth 5500 kërkesa për nevoja vetiake të shtetasve si për çështje pronësie, për vjetërsi në punë, për arsimimin, etj., për të cilët ka evidentuar dhe ka informatizuar të dhëna për mbi 1000000 persona.

Gjatë veprimtarisë së tij AQSH ka botuar 17 vëllime me dokumente dhe ka hapur 56 ekspozita me dokumente dhe fotografi që ruhen pranë tij. Këto ekspozita janë çelur jo vetëm në Shqipëri por edhe vende të tjera si në Prishtinë, Prizren, Tetovë, Romë, Milano, Vatikan, Paris, etj.

AQSH, me shërbimet e tij, ka dhënë kontribut të vlerësueshëm në luftën kundër korrupsionit dhe është shndërruar në një arkiv të hapur të një shoqërie të hapur.